“Finansal Okuryazarlık 2.0: Ne Biliyoruz, Ne Bilmiyoruz, Neden Yapamıyoruz?” başlıklı panelimiz, 22 Mayıs Finansal Okuryazarlık Günü’nde Topkapı Yerleşkemizde gerçekleşti.
Fakültemiz öğretim üyelerinden Prof. Dr. Lokman Gündüz’ün moderatörlüğünde gerçekleşen panelde, ülkemizin finansal geleceğine dair yol haritaları ele alındı.
Ak Yatırım Menkul Değerler A.Ş.’den Hakan Aygün, Trinkex Kripto Varlık Alım Satım Platformu A.Ş.’den Tuncay Dinç, Albaraka Portföy A.Ş.’den M. Emin Özer ve T.C. Merkez Bankası’ndan Dr. Melikşah Utku’nun katıldığı panelimizde yapay zekâ çağında bireylerin finansal refahını güvence altına alacak “2.0” vizyonu, politika ve önerileri öğrencilerimize aktarıldı.
Panelimiz, öğrencilerimizin interaktif katılımıyla gerçekleşen soru-cevap oturumunun ardından konuklarımıza hediye takdimi ile son buldu.
Panelde vurgulanan ve güncel akademik verilerle şekillenen "Finansal Okuryazarlık 2.0" vizyonuna dair temel bilgiler aşağıdaki gibidir.
1. Yapay Zekâ Destekli Kişiselleştirilmiş Eğitim ve Chatbotlar
Gelecek odaklı stratejilerin bireyleri sadece temel bilgilerle değil, yapay zekâ güdümlü bir finansal ekosistemi yönetecek dijital ve eleştirel becerilerle donatması gerektiği ifade edildi. Özellikle doğal dil işleme (NLP) teknolojisine sahip yapay zekâ chatbotlarının, tüketicilere karmaşık finansal kararlarında 7/24 kişiselleştirilmiş rehberlik sunarak bilgi açıklarını kapatabileceği ve finansal kapsayıcılığı artırabileceği vurgulandı.
2. "Tam Zamanında" (Just-in-Time) Eğitim ve Karar Desteği
Eğitimin etkisinin zamanla azalması (fadeout effect) nedeniyle, bilgilerin tam ihtiyaç duyulan anda sunulması gerektiği belirtildi. Yapay zekâ ve dijital platformlar aracılığıyla, bireylerin bir finansal işlem yapmadan hemen önce (konut kredisi başvurusu, yatırım seçimi vb.) "öğretilebilir anlarda" doğru bilgiye erişimi sağlanmalıdır.
3. Davranışsal Sapmalar ve Dijital Risklerle Mücadele
Dijital ortamların "dürtüsel satın alma", "sürü psikolojisi" (herding) ve "fırsatı kaçırma korkusu" (FOMO) gibi davranışsal eğilimleri tetikleyebileceğine dikkat çekildi. Yeni nesil stratejinin, bireyleri yapay zekâ destekli son derece ikna edici pazarlama yöntemlerine ve gelişmiş dijital dolandırıcılıklara karşı koruyacak "debiasing" (önyargılardan arındırma) müdahalelerini içermesi gerektiği savunuldu. Yapay zekâ destekli dolandırıcılıklara ve dijital sözleşmelerin hukuki geçerliliğine dair farkındalık yaratan, güvenli kullanım odaklı bir Dijital Finansal Eğitim Stratejisi başlatılmalıdır.
4. Veriye Dayalı Esnek Ölçüm ve Değerlendirme
Yapay zekâ araçlarının sadece eğitimde değil, stratejinin etki ölçümünde de kullanılacağı açıklandı. Dijital platformlar üzerinden toplanan gerçek zamanlı veriler ve geri bildirim döngüleri sayesinde, müdahalelerin etkinliği anlık olarak takip edilmeli ve strateji dinamik bir şekilde güncellenmelidir.
5. "Okuryazarlıktan Yeterliliğe": Bilginin Davranışa Dönüşmesi
Panelistler, finansal eğitimin sadece bilgi aktarımı (okuryazarlık) seviyesinde kalmaması, bireylerin bu bilgiyi doğru kararlara dönüştürebileceği “finansal yeterlilik” (financial capability) modeline geçilmesi gerektiğini belirtti. Kaynaklara göre, Türk öğrencilerin teorik finansal kavramları bildikleri ancak vergi beyannamesi doldurma veya kredi maliyeti hesaplama gibi pratik becerilerde sınırlı kaldıkları görülmektedir.
6. Uluslararası Kıyaslama ve PISA Değerlendirmeleri
Panelde, Türkiye’nin finansal okuryazarlık seviyesini dünya ile ölçebilmesi için PISA Finansal Okuryazarlık değerlendirmelerine ve OECD/INFE ulusal anketlerine düzenli katılım sağlamasının önemi vurgulandı. Almanya gibi örneklerde olduğu gibi, veriye dayalı tanı yöntemleri kullanılarak toplumun zayıf noktaları tespit edilmeli ve yeni ulusal strateji bu kanıtlar üzerine inşa edilmelidir.
7. Dijital Finans ve Kripto Varlık Okuryazarlığı
Kripto varlıkların ve dijital finansal hizmetlerin (DFS) hızla yaygınlaştığı Türkiye'de, vatandaşların dijital finansal okuryazarlık (DFL) seviyesinin artırılması acil bir ihtiyaç olarak tanımlandı. Portekiz örneğindeki gibi, yapay zekâ destekli dolandırıcılıklara ve dijital sözleşmelerin hukuki geçerliliğine dair farkındalık yaratan, güvenli kullanım odaklı bir Dijital Finansal Eğitim Stratejisi başlatılmalıdır. Ayrıca dijitalleşmenin yeni bir "finansal dışlanma" riski yarattığı, teknolojiye erişimi veya dijital becerisi kısıtlı olan yaşlılar ve düşük gelirliler gibi grupların özel olarak desteklenmesi gerektiği hatırlatıldı.
8. Sermaye Piyasalarına Katılım ve BES’in Güçlendirilmesi
Panelin yatırım uzmanları, Türkiye’deki düşük tasarruf oranlarını artırmak için sermaye piyasası araçları ve Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) üzerine odaklanılması gerektiğini belirtti. Bazı gelişmiş ülke modellerinde olduğu gibi, iş yerinde finansal eğitim programları aracılığıyla yetişkinlerin uzun vadeli yatırım ve emeklilik planlaması yapmaları desteklenmelidir.
T.C. Merkez Bankası Denetleme Kurulu Üyesi Dr. Melikşah Utku, geleneksel finansal okuryazarlığın teknoloji ve yapay zekâ ile hızla dönüşen dünyadaki mahiyetinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, finansal okuryazarlığın kapsamının yalnızca finansal ürünleri ve hesapları anlamanın ötesine geçmesi ve iktisadi kararların, beklentilerin ve politika mekanizmalarının doğru okunmasını da içermesi gerektiğini ifade etti.
Panelin kapanışında moderatör Prof. Dr. Lokman Gündüz yaptığı değerlendirmede, "Finansal Okuryazarlık 2.0"ın temel hedefinin, tüketicileri yapay zekânın sunduğu öngörücü analizlerle güçlendirmek ve onları modern finansın karmaşıklığına karşı daha dirençli hâle getirmek olduğunu belirtti.
